طول، اندازه و ابعاد انواع کامیون

وقتی درباره ابعاد کامیون صحبت می کنیم، ابتدا باید مشخص باشد منظور ابعاد کل خودرو است یا ابعاد قسمت بارگیر. این دو با هم متفاوت هستند.

برای انتخاب ماشین باربری، معمولا طول و عرض مفید بارگیر مهم تر است؛ اما برای عبور از مسیر، پل، تونل یا حمل بار بلند، طول، عرض و ارتفاع کل خودرو همراه با محموله اهمیت پیدا می کند.

به همین دلیل گفتن اینکه «طول کامیون ۶ متر است» بدون مشخص کردن اینکه منظور طول کل خودرو است یا طول اتاق بار، اطلاعات کاملی به کاربر نمی دهد.

منظور از ابعاد کامیون دقیقا چیست؟

در باربری چند اندازه مختلف باید از هم جدا شوند:

طول کل خودرو: فاصله از جلوترین تا عقب ترین نقطه کامیون.

طول بارگیر: فضایی که عملا می توان بار را روی آن قرار داد.

عرض کل خودرو: عرض خارجی کامیون از یک سمت تا سمت دیگر.

عرض مفید بارگیر: فضای قابل استفاده داخل اتاق یا بین دیواره های بارگیر.

ارتفاع کل: ارتفاع خودرو از سطح زمین تا بالاترین نقطه آن یا محموله.

ارتفاع کف بارگیر از زمین: برای بارگیری با لیفتراک، رمپ، جرثقیل یا سکوی بارگیری اهمیت دارد.

بنابراین برای حمل یک دستگاه صنعتی، پالت یا کالای حجیم، فقط دانستن «طول کامیون» کافی نیست.

جدول ابعاد رایج بارگیر کامیون ها

ابعاد زیر مقادیر رایج در بازار حمل بار هستند و ممکن است بسته به شاسی، مدل خودرو و نوع اتاق سازی تغییر کنند. منابع حمل بار نیز برای کامیون تک، جفت و تریلی بازه های نزدیک به این مقادیر گزارش می کنند.

نوع خودرو	طول تقریبی بارگیر	عرض تقریبی بارگیر	ظرفیت رایج بار
خاور و کامیونت	حدود ۳.۸ تا ۵.۹ متر	حدود ۱.۹ تا ۲.۲ متر	بسته به مدل و اتاق
بنز ۹۱۱ و خودروهای مشابه	حدود ۴.۵ متر	حدود ۲.۱ تا ۲.۲ متر	حدود ۵ تا ۶ تن
کامیون تک یا شش چرخ	حدود ۵.۸ متر	حدود ۲.۲ تا ۲.۳ متر	حدود ۸ تا ۱۰ تن
کامیون جفت یا ده چرخ	حدود ۶.۸ تا ۷ متر	حدود ۲.۳۵ تا ۲.۴۵ متر	حدود ۱۵ تن
تریلی کفی یا بغل دار	حدود ۱۲.۲ تا ۱۳.۶ متر	حدود ۲.۴ تا ۲.۵ متر	وابسته به نوع تریلی و وزن خالی

این جدول برای انتخاب اولیه خودرو مناسب است، اما اگر طول یا عرض بار به مرز ابعاد بارگیر نزدیک باشد، بهتر است خودروی مشخص اعزامی اندازه گیری شود. دو کامیون تک لزوما اتاقی با ابعاد کاملا یکسان ندارند.

طول کامیون تک چقدر است؟

کامیون تک که در بازار با نام شش چرخ یا کامیون ۱۰ تن نیز شناخته می شود، معمولا بارگیری با طول حدود ۵.۸ متر دارد.

عرض مفید بارگیر نیز در بسیاری از نمونه ها حدود ۲.۲ تا ۲.۳ متر است.

البته طول کل کامیون از طول بارگیر بیشتر است، زیرا کابین، سپر و قسمت های شاسی نیز به طول خودرو اضافه می شوند.

بنابراین عدد ۵.۸ متر معمولا زمانی کاربرد دارد که می خواهید بدانید چه طولی از کالا روی قسمت بار جا می گیرد، نه اینکه کل کامیون فقط ۵.۸ متر طول دارد.

چرا به آن کامیون تک می گویند؟

کامیون تک معمولا دو محور دارد: یک محور جلو و یک محور عقب. همین یک محور عقب باعث شده در اصطلاح رانندگان به آن «تک» گفته شود.

این خودرو معمولا شش چرخ اصلی دارد؛ دو چرخ در محور جلو و چهار چرخ روی محور عقب. به همین دلیل عبارت های کامیون تک، شش چرخ و کامیون ۱۰ تن در بازار اغلب به یک گروه نزدیک از خودروهای باری اشاره دارند.

«۱۰ تن» نیز بیشتر اشاره به ظرفیت رایج حمل بار این گروه دارد و نباید آن را با وزن کل کامیون همراه با بار اشتباه گرفت.

طول کامیون جفت چقدر است؟

کامیون جفت معمولا بارگیری با طول حدود ۶.۸ تا ۷ متر و عرض تقریبی ۲.۳۵ تا ۲.۴۵ متر دارد.

این خودرو از کامیون تک بلندتر است و به دلیل داشتن محور بیشتر، برای محموله های سنگین تر نیز استفاده می شود.

کامیون جفت سه محور دارد: یک محور جلو و دو محور عقب. به دلیل وجود دو محور در قسمت عقب، در اصطلاح بازار «جفت» نامیده می شود. این خودرو معمولا با عنوان ده چرخ نیز شناخته می شود.

پس تفاوت تک و جفت فقط در چند سانتیمتر طول اتاق نیست؛ ساختار محور و ظرفیت وزنی آنها نیز متفاوت است.

ابعاد تریلی چقدر است؟

در تریلی نمی توان یک عدد ثابت برای همه مدل ها اعلام کرد. کفی، بغل دار، چادری، یخچالی، کانتینربر و کمپرسی ابعاد یکسانی ندارند.

در حمل بار عمومی، طول بارگیر بسیاری از تریلی های رایج حدود ۱۲ تا ۱۳.۶ متر و عرض آنها حدود ۲.۴ تا ۲.۵ متر است.

تریلی به همین دلیل برای بارهای بلند، تعداد زیاد پالت، آهن آلات، سازه های فلزی و دستگاه های صنعتی بزرگ تر از کامیون تک و جفت کاربرد دارد.

با این حال، طول زیاد بارگیر به معنی مجاز بودن حمل هر بار بلندی نیست. ابعاد نهایی خودرو و محموله باید با مقررات مسیر مطابقت داشته باشد.

حداکثر ابعاد مجاز کامیون در جاده چقدر است؟

اینجا باید بین ابعاد رایج بارگیر و حدود مجاز خودرو همراه با بار تفاوت قائل شد.

طبق مقررات حمل بار در راه های کشور، ابعاد وسیله نقلیه همراه با محموله در حالت عادی نباید از حدود زیر بیشتر شود:

مشخصه	حداکثر مجاز
عرض خودرو با بار	۲.۶ متر
ارتفاع خودرو با بار	۴.۵ متر
طول کامیون دو محور با بار	۱۰ متر
طول کامیون سه محور با بار	۱۲ متر
طول تریلی با بار	۱۶ متر
طول کامیون با یدک	۱۸.۳۵ متر

برای جاده های چالوس و هراز، در متن مقررات ارتفاع ۳.۸ متر ذکر شده است. همچنین محدودیت های خاص مسیر می توانند شرایط سخت گیرانه تری ایجاد کنند.

بنابراین مثلا اگر یک کامیون تک بارگیری ۵.۸ متری داشته باشد، به این معنی نیست که می توان بار را بدون محدودیت چند متر از عقب آن بیرون گذاشت.

بیرون زدگی بار از کامیون چقدر می تواند باشد؟

طبق همان مقررات، محموله پس از بارگیری نباید بیش از ۵۰ سانتیمتر از جلوی کامیون و بیش از ۳ متر از عقب آن بیرون باشد. قسمت بیرون زده نیز باید در روز و شب با علائم مشخص شود. برای محموله های غیرقابل تقسیم که از حدود عادی وزن یا ابعاد عبور می کنند، مجوز حمل ویژه لازم است.

این موضوع برای تیرآهن، لوله، پروفیل، سازه فلزی و دستگاه های بلند اهمیت زیادی دارد.

ارتفاع بار را چگونه محاسبه کنیم؟

اگر بار روی کامیون قرار می گیرد، ارتفاع خود بار را نباید به تنهایی با سقف مجاز مقایسه کرد.

مثلا اگر کف بارگیر ۱.۵ متر از سطح زمین ارتفاع داشته باشد و بار شما ۲.۸ متر ارتفاع داشته باشد، ارتفاع نهایی تقریبا ۴.۳ متر خواهد شد.

فرمول عملی این است:

ارتفاع کف بارگیر از زمین + ارتفاع محموله = ارتفاع تقریبی کل پس از بارگیری

این عدد باید با محدودیت مسیر نیز تطبیق داده شود.

برای بارهای بلند، همین محاسبه می تواند تعیین کند که کامیون بغل دار یا کفی مناسب است یا باید از بارگیر کم ارتفاع تر یا روش حمل تخصصی استفاده شود.

عرض بارگیر با عرض کل کامیون یکی نیست

عرضی که برای بار اهمیت دارد معمولا عرض داخل بارگیر است.

ممکن است عرض خارجی کامیون مثلا نزدیک ۲.۵ متر باشد، اما فضای خالص داخل اتاق به دلیل ضخامت دیواره، ستون، چادر یا تجهیزات کمتر باشد.

برای بارهای پالتی، دستگاه هایی که عرض زیادی دارند یا محموله هایی که باید با لیفتراک از کنار بارگیری شوند، چند سانتیمتر اختلاف می تواند تعیین کننده باشد.

به همین دلیل اگر عرض بار به حدود ۲.۲ یا ۲.۴ متر نزدیک است، اندازه گیری بارگیر واقعی از استفاده از یک عدد عمومی مطمئن تر است.

کامیون ۴۰ فوت یعنی چه؟

«۴۰ فوت» معمولا به خود کامیون اشاره ندارد؛ این عبارت بیشتر درباره کانتینر ۴۰ فوت استفاده می شود.

طول خارجی یک کانتینر استاندارد ۴۰ فوت طبق مشخصات ISO حدود ۱۲.۱۹۲ متر و عرض خارجی آن ۲.۴۳۸ متر است. ارتفاع نمونه استاندارد حدود ۲.۵۹۱ متر و مدل High Cube حدود ۲.۸۹۶ متر است.

ابعاد داخلی کانتینر استاندارد ۴۰ فوت در یک نمونه منتشر شده توسط Hapag-Lloyd تقریبا ۱۲.۰۳۲ متر طول، ۲.۳۵۲ متر عرض و ۲.۳۹۵ متر ارتفاع است.

این تفاوت مهم است: ۱۲.۱۹ متر طول بیرونی کانتینر است، نه طول کل کشنده و کانتینربر روی جاده.

چرا به خاور، خاور می گویند؟

«خاور» در اصل نام گروه صنعتی خاور بود؛ شرکتی که پیش از شکل گیری ایران خودرو دیزل، کامیون های مرسدس بنز را در ایران تولید و مونتاژ می کرد. منابع رسمی مرتبط با صنعت دیزل نیز سابقه ایران خودرو دیزل را به گروه صنعتی خاور و تولید کامیون های مرسدس بنز تحت لیسانس نسبت می دهند.

به مرور، واژه «خاور» در بازار باربری ایران برای بخشی از کامیونت ها و کامیون های سبک و متوسط رایج شد؛ به همین دلیل امروزه حتی ممکن است کاربر خودرویی از برند دیگری را نیز از نظر کلاس باربری «خاور» صدا کند.

از نظر انتخاب خودرو، بهتر است به جای تکیه صرف بر این نام، طول بارگیر، عرض بارگیر، ظرفیت وزنی و نوع اتاق بررسی شود.

ابعاد کامیون برای حمل پالت

برای حمل پالت، طول بارگیر به تنهایی کافی نیست. ابتدا باید ابعاد خود پالت مشخص شود.

فرض کنید پالت ها ۱۲۰ در ۱۰۰ سانتیمتر هستند. نحوه چرخاندن و چیدمان آنها می تواند تعداد پالتی را که در کامیون جا می شود تغییر دهد.

در بار پالتی باید این موارد همزمان بررسی شوند: طول و عرض مفید کف، فضای بین دیواره ها، وزن هر پالت و محدودیت وزن کل خودرو.

ممکن است از نظر ابعاد ۱۰ پالت داخل بارگیر جا شود، اما مجموع وزن آنها از ظرفیت مجاز خودرو بیشتر باشد.

برای حمل دستگاه صنعتی کدام اندازه مهم تر است؟

برای دستگاه صنعتی، چهار عدد قبل از انتخاب کامیون باید مشخص شود:

طول، عرض، ارتفاع و وزن دستگاه.

سپس باید بررسی شود که دستگاه از نظر ابعاد روی بارگیر قرار می گیرد یا نه، ارتفاع کل پس از بارگیری چقدر می شود و آیا وزن آن با ظرفیت خودرو سازگار است.

برای دستگاه های دارای پایه، مرکز ثقل بالا یا شکل نامنظم، فضای خالی اطراف بار برای مهاربندی نیز اهمیت دارد.

به همین دلیل ممکن است دستگاهی از نظر طول روی کامیون تک جا شود اما از نظر وزن، ارتفاع یا روش بارگیری نیاز به کامیون جفت یا تریلی داشته باشد.

تک، جفت یا تریلی؛ کدام را بر اساس ابعاد انتخاب کنیم؟

اگر بار حدود ۵ تا ۶ متر طول داشته باشد، کامیون تک می تواند اولین گزینه برای بررسی باشد. برای بارهایی نزدیک ۷ متر، کامیون جفت فضای بیشتری ارائه می دهد. برای محموله های بسیار بلند یا تعداد زیاد پالت، تریلی با بارگیر حدود ۱۲ تا ۱۳.۶ متر معمولا گزینه مناسب تری برای بررسی است.

اما این فقط بررسی طول است.

انتخاب نهایی باید بر اساس وزن، عرض، ارتفاع، نوع بار، نحوه بارگیری، مسیر و نوع اتاق انجام شود.

برای مثال یک بار ۶ متری بسیار سنگین ممکن است با وجود جا شدن روی کامیون تک، از نظر وزن به کامیون جفت نیاز داشته باشد.

قبل از سفارش خودرو چه چیزی را اندازه بگیریم؟

قبل از درخواست کامیون، طول، عرض و ارتفاع دقیق بار را در بزرگ ترین نقاط آن اندازه بگیرید و وزن تقریبی را نیز مشخص کنید. اگر چند قطعه یا چند پالت دارید، تعداد و امکان چیدمان آنها را هم اعلام کنید.

برای بارهای خاص بهتر است عکس محموله و نحوه بارگیری نیز بررسی شود.

مهم ترین نکته این است که نام خودرو به تنهایی معیار کافی نیست. «تک»، «جفت»، «خاور» یا «تریلی» یک گروه از خودروها را مشخص می کنند، اما ابعاد واقعی بارگیر می تواند بین خودروهای همان گروه تفاوت داشته باشد.

اگر بار از نظر طول، عرض یا ارتفاع به مرز ظرفیت خودرو نزدیک است، اندازه بارگیر خودروی اعزامی باید قبل از بارگیری کنترل شود.